Systemy czasu pracy – co warto wiedzieć?
Wybór systemu czasu pracy, jaki obowiązuje w firmie, jest uwarunkowany przede wszystkim specyfiką pracy. System weekendowy lub skróconego tygodnia pracy ustala się na wniosek pracownika. Wprowadzenie pozostałych powinno wynikać z rodzaju lub organizacji pracy. Systemy czasu pracy – rodzaje: System podstawowy Normy czasu pracy wynoszą: - 8 godzin (dobowa), - przeciętnie 40 godzin (średniotygodniowa).
Wybór systemu czasu pracy, jaki obowiązuje w firmie, jest uwarunkowany przede wszystkim specyfiką pracy. System weekendowy lub skróconego tygodnia pracy ustala się na wniosek pracownika. Wprowadzenie pozostałych powinno wynikać z rodzaju lub organizacji pracy.
Systemy czasu pracy – rodzaje:
- System podstawowy
Normy czasu pracy wynoszą:
- 8 godzin (dobowa),
- przeciętnie 40 godzin (średniotygodniowa).
Pracownik wykonuje swoje obowiązki przeciętnie 5 dni w tygodniu. Okres rozliczeniowy - w systemie podstawowym - może trwać do 4 miesięcy, a w szczególnych przypadkach – do 12 miesięcy.
- System równoważny
W systemie jakim jest równoważny czas pracy normę dobową można wydłużyć do 12, a w niektórych przypadkach nawet do 16 lub 24 godzin. Okres rozliczeniowy trwa najczęściej 1 miesiąc. Przedłużony dobowy wymiar czasu pracy powinien być rekompensowany dniami wolnymi lub skróconym dobowym wymiarem czasu pracy.
- System zadaniowy
Pracownik, który wykonuje swoje obowiązki w ramach zadaniowego systemu czasu pracy, sam decyduje, kiedy i jak długo pracuje. Pracodawca, w porozumieniu z zatrudnionym, ustala zakres zadań. W systemie zadaniowym należy respektować normy czasu pracy. Pracownikowi przysługuje rekompensata za pracę w godzinach nadliczbowych, jeśli wykonuje swoje obowiązki dłużej niż 8 godzin w ciągu doby i 40 – w ciągu tygodnia.
- System przerywany
W systemie przerywanego czasu pracy, w rozkładzie przewidziana jest przerwa, która może trwać maksymalnie 5 godzin. Przerwa nie jest wliczana do czasu pracy, ale przysługuje za nią wynagrodzenie wysokości połowy płacy należnej za przestój. Przerywany czas pracy można wprowadzić tylko wtedy, gdy jest to uzasadnione rodzajem i organizacją pracy.
- System weekendowy
W ramach systemu weekendowego pracownik wykonuje swoje obowiązki wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta. Maksymalny dobowy wymiar czasu pracy wynosi 12 godzin. System weekendowy wprowadza się na pisemny wniosek zatrudnionego.
- System skróconego tygodnia pracy
Osoba, która jest zatrudniona w tym systemie, wykonuje obowiązki krócej niż przez 5 dni w tygodniu. Dobowy wymiar czasu pracy nie może przekroczyć 12 godzin. System skróconego tygodnia można prowadzić na pisemny wniosek pracownika.
- Praca w ruchu ciągłym
Ten system stosuje się przy pracach, których nie należy przerywać ze względu na technologię produkcji. Średniotygodniowa norma czasu pracy może zostać przedłużona do 43 godzin.
- Skrócone normy czasu pracy - praca w szczególnych warunkach tj. uciążliwe lub szczególnie szkodliwe dla zdrowia
Czas pracy osób wykonujących swoje obowiązki w sytuacjach jakich są warunki szkodliwe lub uciążliwe można skrócić, wprowadzając dodatkowe przerwy lub obniżając normy czasu pracy. Pracodawca, w porozumieniu z lekarzem zakładowym, ustala wykaz prac zagrażających zdrowiu pracownika.
Informacje na temat czasu pracy osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę można znaleźć w dokumencie opublikowanym przez Państwową Inspekcję Pracy: https://www.pip.gov.pl/pl/f/v/156819/ul%20CzasPracy%20Internet.pdf, a także w dziale VI kodeksu pracy: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141.
Poszczególne systemy czasu pracy są dostosowane do potrzeb różnych przedsiębiorstw. Firmę produkującą meble charakteryzuje całkiem inna specyfika niż np. stację benzynową czynną 24 godz. na dobę. W tym drugim przypadku często stosowany jest system równoważny. Nie zwalnia to jednak z przestrzegania przez pracodawcę regulacji zawartych w kodeksie. Będzie to np. prawo do 11 godzin odpoczynku w każdej dobie, liczonej od godziny rozpoczęcia pracy. Wyjątkiem będą zawody związane z ochroną mienia lub osób, gdzie najczęściej stosowany jest system czasu pracy 24/48 (24 godziny pracy i następnie 48 godzin odpoczynku).