Porady Życie zawodowe Co to jest płaca minimalna?
27.01.2017  | 5 min czytania

Co to jest płaca minimalna?

27.01.2017  | 5 min czytania
Autor wpisu Pracuj.pl

Płaca minimalna to najniższe wynagrodzenie krajowe, które przysługuje każdemu zatrudnionemu na pełny etat pracownikowi. Od czego zależy wysokość płacy minimalnej, kto ją ustala i jak na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej kształtują się wynagrodzenia minimalne Polaków?

Ile wynosi płaca minimalna w 2019 roku?

Najniższa krajowa. Czym jest i jak ją wyliczyć?

Najniższa krajowa pensja to inaczej tzw. płaca minimalna, która pozwala na podstawowe zabezpieczenie bytu pracownika. Jej wysokość zmienia się co roku. Wstępna propozycja wysokości najniższej krajowej jest ustalana przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej oraz przedstawiana Radzie Ministrów. To ona ostatecznie podejmuje decyzję co do wysokości płacy minimalnej, biorąc pod uwagę m.in. prognozy dotyczące wskaźników inflacji (wzrostu cen w przyszłym roku kalendarzowym).

Płaca minimalna może ponadto wzrosnąć o dwie trzecie realnego wzrostu gospodarczego, jeśli jej dotychczasowa wysokość jest niższa od połowy średniej krajowej. Nie jest to jednak warunek zawsze obowiązujący przy ustalaniu wysokości płacy minimalnej.

Jaka będzie płaca minimalna w 2020 roku?

Najniższa krajowa – podstawa prawna

Podstawa prawna stosowana przy obliczaniu płacy minimalnej to ustawa z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. Nr 200, poz. 1679), z uwzględnieniem zmian wprowadzonych:

  • ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. Nr 157, poz. 1314),
  • ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego (Dz. U. poz. 1240)

oraz zmian wynikających z przepisów ogłoszonych przed dniem 9 listopada 2015 r.

http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20150002008

Płaca minimalna - brutto czy netto?

Wysokość płacy minimalnej brutto oznacza płacę całkowitą, przed potrąceniem z tej kwoty zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składek na ubezpieczenie społeczne. Aby ustalić płacę netto, można skorzystać z kalkulatora znajdującego się na stronie Pracuj.pl: https://zarobki.pracuj.pl/kalkulator-wynagrodzen.

Dlaczego wprowadza się płacę minimalną?

Ustalanie wysokości płacy minimalnej ma swoich zwolenników, jak i zagorzałych przeciwników. Działanie takie ma wpływ na gospodarkę, przedsiębiorców i pracowników. Wśród plusów wymienianych przez zwolenników odgórnego ustalania płacy minimalnej są m.in.:

  • ograniczenie wyzysku pracowników,
  • wyższe świadczenia emerytalne,
  • zmniejszenie rotacji pracowników,
  • redukcja rozwarstwienia i ubóstwa społeczeństwa,
  • wzrost wydajności pracy,
  • wzrost gospodarczy,
  • wzrost dochodów państwa z podatków.

Płaca minimalna może jednak mieć także negatywne działanie, jak:

  • wzrost bezrobocia i inflacji,
  • poszerzanie się szarej strefy,
  • wprowadzanie sztucznej urzędowej ceny pracy,
  • spadek konkurencyjności,
  • pogorszenie sytuacji ekonomicznej najuboższych,
  • podniesienie kosztów pracy, a co za tym idzie - upadek przedsiębiorstw, zwłaszcza niewielkich.

Kto ustala najniższe wynagrodzenie za pracę?

Propozycja minimalnego wynagrodzenia za pracę zostaje co roku przedstawiona Radzie Ministrów przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej. Władza wykonawcza podejmuje decyzję o wysokości minimalnej krajowej, biorąc pod uwagę prognozy wskaźników inflacji oraz wskaźniki rozwoju gospodarczego w kolejnym roku kalendarzowym, a następnie poddaje ją pod głosowanie parlamentu.

Kogo obowiązuje minimalna krajowa?

Minimalne wynagrodzenie krajowe jest wypłacane wszystkim zatrudnionym w ramach umowy o pracę. Dzięki zmianie przepisów w 2017 r. nawet nowo zatrudnione osoby obecnie otrzymują wynagrodzenie w wysokości 100% płacy minimalnej. Wcześniej musiały one przepracować co najmniej rok na danym stanowisku, otrzymując w tym czasie nie mniej niż 80% minimalnego wynagrodzenia.

Czy zmiana najniższej krajowej wymaga nowej umowy?

Jeśli w umowach o pracę podano kwotowo zapis o wynagrodzeniu, pracodawca ma obowiązek poinformować pracowników o zmianie płacy minimalnej i sporządzić aneks do umowy. Jeśli jednak aneks nie zostanie sporządzony, wówczas i tak stosowana jest kwota minimalna jako ta gwarantowana. Warto jednak aktualizować umowy dla porządku w dokumentacji.

Jeśli natomiast w umowie nie ma podanej konkretnej kwoty, a jedynie zapis o minimalnym wynagrodzeniu, jakie otrzymuje pracownik, sporządzanie aneksów do umowy o pracę nie jest obowiązkowe. W takim przypadku wystarczy ustne poinformowanie pracowników o nowej kwocie minimalnego wynagrodzenia. Należy pamiętać, że wynagrodzenie podane w umowie w sposób pośredni (czyli bez wskazania konkretnej kwoty) powinno odwoływać się do przepisów płacowych obowiązujących w danym dziale. Również odnosi się to do akordów lub prowizji, które muszą być doprecyzowane w przepisach wewnętrznych.

Minimalne wynagrodzenie - umowa o pracę a umowa-zlecenie

Minimalne miesięczne wynagrodzenie przysługuje nie tylko osobom zatrudnionym na umowie o pracę, ale także wykonawcom zleceń. Wysokość stawki jest ustalana proporcjonalnie do najniższego wynagrodzenia za pracę. Od kwoty brutto przysługującej zleceniobiorcy odliczane są obowiązkowo:

  • zaliczka na poczet podatku dochodowego,
  • składki ubezpieczeniowe, poza dobrowolnie opłacaną składką chorobową (nie dotyczy studentów do 26. roku życia).

10 faktów na temat umowy-zlecenia

Płaca minimalna a niepełny wymiar godzin

Prawo do minimalnego wynagrodzenia mają także osoby wykonujące swoje obowiązki w niepełnym wymiarze godzin: pracujące na pół, ćwierć lub trzy czwarte etatu. W ich przypadku najniższa pensja jest obliczana proporcjonalnie do wymiaru godzin pracy.

Kiedy nie obowiązuje minimalna stawka?

Art. 8d ustawy o minimalnym wynagrodzeniu zawiera katalog wyjątków, w przypadku których nie obowiązuje stawka minimalna. Należą do nich:

  • usługi zleceniobiorców oraz osób świadczących usługi, jeśli wykonują je w ramach prowadzonej samodzielnie działalności gospodarczej i zatrudniają pracowników lub innych zleceniobiorców;
  • usługi zleceniobiorców lub świadczących usługi, których wynagrodzenie prowizyjne jest uzależnione od wyników ich pracy (np. liczba zawartych umów, wartość zawartych umów, sprzedaż, obrót, pozyskane zlecenia, wykonane usługi lub uzyskane należności), działalności przedsiębiorcy albo innej jednostki organizacyjnej, na rzecz których świadczone są usługi;
  • pewne rodzaje usług opiekuńczych, jak:

- umowy dotyczące usług opiekuńczych i bytowych realizowanych przez prowadzenie rodzinnego domu pomocy (podstawa prawna: art. 52 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej);

- umowy o pełnienie funkcji rodziny zastępczej zawodowej;

- umowy o utworzenie rodziny zastępczej zawodowej lub rodzinnego domu dziecka;

- umowy w przedmiocie prowadzenia rodzinnego domu dziecka;

- umowy w przedmiocie pełnienia funkcji rodziny pomocowej;

- umowy w przedmiocie pełnienia funkcji dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej typu rodzinnego;

- umowy dotyczące usług opieki domowej nad osobą niepełnosprawną, przewlekle chorą lub w podeszłym wieku, jeśli w związku z nimi osoba świadcząca usługi zamieszkuje wspólnie z podopiecznym w jego mieszkaniu lub domu i wykonuje usługi przez okres dłuższy niż jedna doba. Wyjątek to świadczenie usług całodobowo w placówkach zajmujących się opieką nad osobami niepełnosprawnymi, przewlekle chorymi lub w podeszłym wieku;

- umowy dotyczące usług sprawowania opieki nad grupą osób lub osobami podczas wypoczynków lub wycieczek, jeśli są one świadczone nieprzerwanie przez okres dłuższy niż jedna doba;

- umowy dotyczące pełnienia funkcji wychowawcy kierującego placówką opiekuńczo-wychowawczą typu rodzinnego, jeśli nie ma w niej zatrudnionego dyrektora.

Co robić, jeśli nie zarabiasz najniższej krajowej?

Jeśli zarabiasz mniej niż wynosi najniższa krajowa pensja, możesz zwrócić się do Państwowej Inspekcji Pracy lub do sądu pracy. Pracodawcy łamiącemu przepisy dotyczące płacy minimalnej grozi kara pieniężna w wysokości od 1000 do 30 000 zł.

Płaca minimalna bez dodatku stażowego

W 2019 r. przyjęta została nowelizacja ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, wyłączająca z podstawy wymiaru tego wynagrodzenia dodatek stażowy. Nowe prawo wejdzie w życie od 1 stycznia 2020 r.

Obecnie ustalając wysokość minimalnego wynagrodzenia, nie wlicza się do jego podstawy:

  • nagrody jubileuszowej,
  • za pracę w godzinach nocnych
  • ekwiwalentów, np. za pranie odzieży roboczej,
  • świadczeń urlopowych i świadczeń finansowanych z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych,
  • odprawy emerytalnej i rentowej.

Od 2020 r. dodatek stażowy również nie będzie miał wpływu na wysokość najniższej krajowej. Celem ostatniej nowelizacji jest zapewnienie bardziej przejrzystego i sprawiedliwego sposobu wynagradzania pracowników otrzymujących najniższą krajową. Dzięki temu zyskają pracownicy starsi stażem. Postępujący w ostatnich latach dynamiczny wzrost płacy minimalnej powodował bowiem, że nowo zatrudnieni otrzymywali pensję niemal równą wynagrodzeniu bardziej doświadczonych pracowników.

Dodatek za wysługę lat – ABC

Najniższa krajowa a czas pracy

Najniższa krajowa stawka godzinowa dla osoby zatrudnionej w pełnym wymiarze czasu pracy zależy od:

  • liczby godzin do przepracowania miesięcznie,
  • minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego w danym roku.

Obliczenie minimalnej stawki godzinowej w takim przypadku polega na podzieleniu płacy minimalnej przez liczbę godzin przepracowanych w danym miesiącu.

Najniższa krajowa a premie

Podstawowym i obowiązkowym składnikiem wynagrodzenia jest płaca zasadnicza, ustalona w umowie o pracę. Wypłacana jest w tej samej wysokości co miesiąc, jeśli pracownik przepracował go w pełnym zakresie. Płaca zasadnicza zostaje natomiast obniżona w wyniku nieobecności pracownika w pracy, bez zachowania prawa do wynagrodzenia.

Wysokość płacy zasadniczej może być niższa niż minimalna płaca krajowa. Pensja wypłacana pracownikowi obejmuje też jednak dodatki i premie, wraz z którymi osiąga już poziom wynagrodzenia minimalnego.

W przypadku niskiego wynagrodzenia podstawowego i premii o zmiennej wysokości pracodawca jest zobowiązany do wyrównania pensji do wysokości najniższej krajowej.

Najniższa krajowa a świadczenia i dodatki

Najniższa krajowa obejmuje wynagrodzenie zasadnicze pracownika zatrudnionego na pełny etat, a także dodatki. Poza wynagrodzeniem zasadniczym do najniższej krajowej wliczane są więc:

  • dodatek stażowy – tylko do końca 2019 roku,
  • premie regulaminowe i nagrody wypłacane jako element wynagrodzenia, a nie wyróżnienia,
  • wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy,
  • dodatki wyrównawcze za obniżenie płacy z powodu wypadku w pracy lub choroby zawodowej,
  • odszkodowanie za skrócenie czasu wypowiedzenia.

Najniższa krajowa a kwota wolna od potrąceń

Kwota wolna od potrąceń pozwala na ochronę wynagrodzenia pracownika przed zbyt dużymi potrąceniami z jego wypłaty. Zależy ona od wysokości najniższej krajowej obowiązującej w danym roku. Wolna od potrąceń jest więc:

  • kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości najniższej krajowej, która przysługuje zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu podatku dochodowego i składek ubezpieczeniowych, a także wpłat dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego (jeśli pracownik z nich nie zrezygnował) – przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne;
  • 75% wymienionego wynagrodzenia – przy potrącaniu zaliczek pieniężnych dla pracownika;
  • 90% wynagrodzenia – przy potrącaniu kar pieniężnych wymienionych w art. 108 k.p.

Jeśli potrącenia dokonywane są dobrowolnie, na podstawie pisemnej zgody pracownika, kwota wolna od potrąceń to:

  • kwota w wysokości minimalnego wynagrodzenie krajowego – przy potrącaniu należności na rzecz pracodawcy,
  • 80% tej kwoty – przy potrącaniu innych należności, zgodnie z art. 91 § 2 k.p.

Minimalna stawka godzinowa a status studenta – co zyskujesz, gdy się uczysz?

Studenci przed 26. rokiem życia zatrudnieni na umowę-zlecenie otrzymują wyższą stawkę godzinową netto. Wynika to z pomniejszenia minimalnej stawki godzinowej brutto tylko o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych. Osoby studiujące nie podlegają bowiem ani obowiązkowo, ani dobrowolnie ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Czy pracownicy młodociani mają prawo do najniższego wynagrodzenia za pracę?

Pracownik młodociany to osoba, która ukończyła 16 lat, a nie przekroczyła 18. roku życia. Może być zatrudniony w celu przyuczenia do zawodu i ma prawo do wynagrodzenia za pracę, które jednak nie jest świadczeniem odpowiadającym wykonanej pracy. Oblicza się je w stosunku procentowym do wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale, które obowiązuje od pierwszego dnia następnego miesiąca po ogłoszeniu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w „Monitorze Polskim”. Stosunek procentowy wynagrodzenia pracownika młodocianego przyuczanego do zawodu wynosi, w zależności od roku jego nauki:

  • nie mniej niż 4% - w pierwszym roku,
  • nie mniej niż 5% - w drugim roku,
  • nie mniej niż 6% - w trzecim roku.

Pracownik młodociany to także osoba, która ukończyła 16. rok życia, zatrudniana do prac lekkich, sezonowych lub dorywczych. W tym przypadku prawo pracy nie przewiduje szczególnych regulacji dotyczących wysokości wynagrodzenia. Pracodawca powinien więc stosować do nich te same zasady wynagradzania, co wobec pracowników dorosłych, biorąc pod uwagę rodzaj wykonywanej pracy, kwalifikacje niezbędne do jej wykonywania, ilość oraz jakość świadczonej pracy. Wykonując lekkie prace sezonowe lub dorywcze, pracownicy młodociani mają więc prawo do najniższego wynagrodzenia krajowego.

Minimalne wynagrodzenie w krajach UE

Minimalne wynagrodzenie za pracę obowiązuje w 22 z 28 państw członkowskich Unii Europejskiej. Według badań Eurostatu najwyższe płace minimalne otrzymują mieszkańcy Wielkiej Brytanii, Francji i Niemiec, Belgii, Holandii, Irlandii i Luksemburgu. Najniższą płacę minimalną odnotowano w Bułgarii. Polska znalazła się wśród krajów członkowskich Unii Europejskiej z najniższym minimalnym wynagrodzeniem. Niską płacę minimalną otrzymują także pracownicy na Węgrzech, Litwie i Łotwie, w Rumunii, Chorwacji oraz Czechach i Słowacji.

Regulowane na poziomie krajowym stawki minimalnego wynagrodzenia nie obowiązują w krajach członkowskich Unii Europejskiej, takich jak Dania, Austria, Finlandia, Szwecja, Cypr i Włochy. Stawki minimalne ustalane są tam na poziomie sektorów, grup zawodowych lub poszczególnych branży.

Oceń artykuł