Porady Życie zawodowe 10 pytań o urlop wychowawczy
25.01.2020  | 5 min czytania

10 pytań o urlop wychowawczy

25.01.2020  | 5 min czytania
Autor wpisu Pracuj.pl
Ocena treści
(4)

Urlop wychowawczy to uprawnienie przysługujące tym osobom, które mają co najmniej 6-miesięczny staż pracy (wlicza się w to także okres zatrudnienia w poprzednich firmach). Wykorzystuje się go w całości lub w częściach i mogą to zrobić zarówno matka, jak i ojciec dziecka (jeśli oboje pracują). Dowiedz się wszystkiego, co należy wiedzieć na ten temat – jak składać podanie o urlop wychowawczy, czy urlop wychowawczy jest płatny, ile on trwa itd.

Czego dowiesz się z tego artykułu?

• Urlop wychowawczy – co to jest?
• Kto może skorzystać z urlopu wychowawczego?
• Ile trwa urlop wychowawczy?
• Podanie o urlop wychowawczy – jak to zrobić?
• Urlop wychowawczy a praca
• Urlop wychowawczy – ile płatny?
• Urlop wychowawczy a ochrona pracownika

Urlop wychowawczy – co to jest?

Kwestię urlopu wychowawczego reguluje prawo – warunki jego przyznawania są opisane w dwóch ważnych aktach: Ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 2019 r., poz. 1040, ze zm.) oraz w Rozporządzeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem oraz dokumentów dołączanych do takich wniosków (Dz.U. z 2015 r. poz. 2243). Najprościej rzecz ujmując, jest to przerwa od pracy mająca na celu objęcie osobistą opieką malucha po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego. Urlop wychowawczy dotyczy więc dziecka starszego niż nowo narodzone – można go wykorzystać do końca roku kalendarzowego, w którym maluch ukończy 6 lat.

| Urodzę i (nie)szybko wrócę do pracy, czyli macierzyńskie plany kontra rzeczywistość

Urlop wychowawczy nie jest oczywiście obowiązkowy – kwestię zapewnienia odpowiedniej opieki nad dzieckiem można rozwiązać w inny sposób, np. korzystając z placówek opiekuńczo-wychowawczych lub z pomocy rodziny. Stanowi on jednak prawo każdej osoby zatrudnionej, która została rodzicem. W tym czasie zawieszeniu ulegają zarówno prawa, jak i obowiązki pracownika, jednak podlega on szczególnej ochronie – m.in. przed rozwiązaniem stosunku pracy. Poniżej odpowiemy na szczegółowe pytania dotyczące tego, jakie są zasady korzystania z urlopu wychowawczego.

Kto może skorzystać z urlopu wychowawczego?

Aby zyskać prawo do urlopu, trzeba być zatrudnionym na podstawie umowy o pracę przez co najmniej 6 miesięcy. Do tego okresu wlicza się też czas zatrudnienia u poprzednich pracodawców. Niestety z prawa tego nie mogą skorzystać pracownicy najęci na podstawie umowy-zlecenia czy umowy o dzieło. Natomiast przedsiębiorcom prowadzącym własną działalność gospodarczą od pewnego czasu przysługuje taka możliwość. Na tzw. urlop wychowawczy przedsiębiorcy mogą się zdecydować te osoby, które mają minimum 6-miesięczny staż opłacania składek na ubezpieczenie społeczne (przy czym okres ten musi bezpośrednio poprzedzać czas sprawowania opieki nad dzieckiem).

| Mama wraca do pracy. Jak pokonać lęk i obawy?

Z urlopu wychowawczego mogą skorzystać zarówno matka, jak i ojciec dziecka – wymiennie lub oboje naraz. Należy jednak pamiętać o tym, że jeden miesiąc przeznaczony jest wyłącznie dla drugiego rodzica. Jeżeli więc zdecydujecie, że tylko jedno z Was będzie korzystać z urlopu, może to zrobić przez jedynie 35 miesięcy. Kolejny, czyli 36. miesiąc urlopu wychowawczego, może wówczas wybrać tylko drugi rodzic dziecka. Istnieją jednak pewne odstępstwa od tej sytuacji – możesz wziąć pełne 36 miesięcy urlopu, w sytuacji gdy drugi rodzic nie żyje bądź gdy władza rodzicielska mu nie przysługuje, został jej pozbawiony lub uległa ograniczeniu (bądź zawieszeniu).

Ile trwa urlop wychowawczy?

Wymiar urlopu wychowawczego wynosi maksymalnie 36 miesięcy. Można go wykorzystać jednorazowo w całości lub w kilku częściach – jednak nie więcej niż w pięciu. Należy to zrobić po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, ale nie później niż do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko osiągnie szósty rok życia. Jeśli musicie zapewnić opiekę dla dziecka z orzeczeniem o niepełnosprawności, przysługuje Wam również tzw. dodatkowy urlop wychowawczy. Jest on przyznawany w wymiarze do trzech lat i może być wykorzystany do ukończenia przez potomka 18. roku życia – niezależnie od tego, czy wcześniej korzystaliście ze „zwykłego” urlopu wychowawczego, czy też nie.

| 5 lifehacków na rodzicielski work-life balance

Podanie o urlop wychowawczy – jak to zrobić?

Osoba, która po zakończeniu urlopu rodzicielskiego chce skorzystać z urlopu wychowawczego, musi złożyć odpowiedni wniosek do swojego pracodawcy. Kiedy złożyć wniosek o urlop wychowawczy? Można to zrobić najpóźniej na 21 dni przed datą, kiedy chce się go rozpocząć. Warto też wiedzieć, że pracownik ma prawo zrezygnować z chęci skorzystania z urlopu wychowawczego. Wycofanie wniosku powinno jednak nastąpić nie później niż na 7 dni przed momentem jego planowanego rozpoczęcia. Jeśli dana osoba przebywa na urlopie wychowawczym, ale chce wrócić do pracy we wcześniejszym terminie, niż to początkowo zakładała – również może to zrobić. Musi jednak wówczas złożyć odpowiedni wniosek – niemniej nie trzeba w nim wyszczególniać, z jakich konkretnie powodów chce się zrezygnować z jakiegoś wymiaru dni wolnych.

| Czego uczy macierzyństwo, czyli powrót mamy do pracy

Urlop wychowawczy a praca

W trakcie urlopu wychowawczego można pracować, o ile nie uniemożliwia to sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. W czasie jego trwania można także założyć działalność gospodarczą lub rozpocząć studia czy skorzystać z różnego rodzaju szkoleń, kursów itp. – jednak też pod tym warunkiem, że podejmowane aktywności nie ograniczają możliwości zajmowania się maluchem. Jeśli aktywność zawodowa czy nauka podejmowane w trakcie urlopu uniemożliwiają opiekę nad dzieckiem, wówczas pracodawca ma prawo wezwać daną osobę z powrotem do pracy. Dobrze również wiedzieć, że jeżeli przysługuje Ci prawo do urlopu wychowawczego, możesz wnioskować o obniżenie wymiaru czasu pracy (jednak do wysokości nie mniejszej niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy). Pracodawca musi taki wniosek uwzględnić i wyrazić na niego zgodę.

| Obniżenie wymiaru czasu pracy – na jakich warunkach?

Urlop wychowawczy – ile płatny?

Co do zasady urlop wychowawczy jest bezpłatny – pracodawca nie wypłaca pensji osobie z niego korzystającej. Rodzic lub opiekun dziecka może jednak ubiegać się o specjalny dodatek od państwa. Nie jest on jednak samoistnym świadczeniem – można go otrzymać tylko wraz z tzw. zasiłkiem rodzinnym. Dochód na osobę w rodzinie nie może więc wynosić więcej niż 674 zł (wg stanu na czerwiec 2020 roku). Ubiegać się o niego mogą zarówno matka, jak i ojciec czy opiekun malucha, przy czym przysługuje on tylko jednej osobie (nawet jeśli np. matka i ojciec korzystają z urlopu wychowawczego jednocześnie). Kwota tego dodatku wynosi 400 zł miesięcznie – niezależnie od tego, ile dzieci ma się pod swoją opieką. Maksymalny okres pobierania tego świadczenia to:

  • 24 miesiące kalendarzowe – w przypadku sprawowania opieki nad jednym dzieckiem,
  • 36 miesięcy kalendarzowych – w przypadku sprawowania opieki nad większą liczbą dzieci urodzonych przy jednym porodzie;
  • 72 miesiące kalendarzowe – w przypadku sprawowania opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym.

| 8 uprawnień pracowniczych związanych z rodzicielstwem

Urlop wychowawczy a ochrona pracownika

W trakcie korzystania z urlopu wychowawczego pracownikowi przysługuje specjalna ochrona –przełożony nie ma prawa zwolnić go z pracy. Może to zrobić tylko w szczególnych wypadkach – tj. gdy ogłosi upadłość lub likwidację danego miejsca pracy, a także gdy pojawią się przyczyny, które uzasadniają rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Osoba powracająca z urlopu wychowawczego musi zostać przyjęta na to samo stanowisko lub równorzędne wobec poprzedniego, przy zachowaniu wynagrodzenia w co najmniej takiej samej wysokości jak przed urlopem. A co się dzieje, gdy w czasie urlopu pracownica zachodzi w kolejną ciążę? Urlop wychowawczy nie zostaje wówczas przerwany. W tym okresie pracownica nie może pobierać zasiłku chorobowego, niemniej po narodzinach dziecka zyskuje prawo do zasiłku macierzyńskiego.

| 4 sposoby, jak pogodzić pracę z życiem rodzinnym

Oceń artykuł